Soạn văn lớp 9

Soạn văn Xưng hô trong hội thoại

Soạn văn Xưng hô trong hội thoại

Bài làm

Loading...

I. Từ ngữ xưng hô và việc sử dụng từ ngữ xưng hô

1. Hãy nêu một số từ ngữ dùng để xưng hô trong tiếng Việt và cho biết cách dùng những từ ngữ đó.

-Tôi: chúng tôi

-Bạn: các bạn, chúng bạn

-Nó: chúng nó

-Họ: bọn họ

-Ta: chúng ta

-Anh, chú, bác, ông, cô, em, chị: các anh, các chú, các bác, các ông, các cô, các em, các chị

-Tao: chúng tao, bọn tao

-Mày: bọn mày, chúng mày.

2. Đọc các đoạn trích sau (trích từ tác phẩm Dế Mèn phiêu lưu kí của Tô Hoài) và thực hiện yêu cầu nêu ở dưới

Xác định các từ ngữ xưng hô trong hai đoạn trích trên. Phân tích sự thay đổi về cách xưng hô của Dế Mèn và Dế Choắt trong đoạn trích (a) và (b). Giải thích sự thay đổi đó.

Loading...

-Các từ ngữ xưng hô trong hai đoạn trích: tôi, ta, chú mày, em, anh

-Cách xưng hô của Dế Mèn với Dế Choắt ở đoạn trích (a) là ta- chú mày, và chuyển sang thành tôi – anh trong đoạn trích (b)

-Cách xưng hô của Dế Choắt với Dế Mèn ở đoạn trích (a) là em – anh, chuyển thành tôi – anh trong đoạn trích (b)

-Trong đoạn trích thứ nhất cách xưng hô của hai nhân vật là bất bình đẳng, một kẻ vị thế mạnh kiêu căng đối với một kẻ yếu hèn. Còn ở đoạn trích thứ hai cách xưng hô đã thay đổi sang bình đẳng.

-Có sự thay đổi đó là vì tình huống giao tiếp thay đổi, vị thế thay đổi, hai nhân vật đã coi nhau là bạn.

II. Luyện tập

1. Có lần, một giáo sư Việt Nam nhận được thư mời dự đám cưới của một nữ học viên người châu Âu đang học tiếng Việt. Trong thư có dòng chữ: Ngày mai, chúng ta làm lễ thành hôn, mời thầy đến dự

Lời mời trên có sự nhầm lẫn trong cách dùng từ như thế nào? Vì sao có sự nhầm lẫn đó?

-Lời mời trên có sự nhầm lẫn trong cách dùng từ xưng hô, từ “chúng ta” là bao gồm cả người nói và người nghe, nghĩa là cô học viên sẽ thành hôn với giáo sư. Nói như vậy sẽ gây nhầm lẫn. Có sự nhầm lẫn đó là vì cô học viên chưa nắm rõ cách xưng hô trong tiếng Việt. Cần thay bằng từ “chúng em” hoặc “chúng tôi”.

2. Trong các văn bản khoa học, nhiều khi tác giả của văn bản chỉ là một người nhưng vẫn xưng “chúng tôi” chứ không xưng “tôi”. Giải thích vì sao

-Việc xưng hô “chúng tôi” trong các văn bản khoa học là dụng ý làm tăng tính khách quan trong ngôn ngữ khoa học và thể hiện sự khiêm tốn của tác giả.

3. Đọc đoạn trích sau

Phân tích từ xưng hô mà cậu bé dùng để nói với mẹ mình và với sứ giả. Cách xưng hô như vậy nhằm thể hiện điều gì?

-Cậu bé xưng hô với mẹ mình theo cách xưng hô thông thường, nhưng xưng hô với sứ giả lại là ta – ông, khác với những đứa trẻ bình thường. Cách xưng hô như vậy nhằm thể hiện cậu bé là một đứa trẻ khác thường, sẽ là một người anh hùng của quốc gia, dân tộc.

4. Phân tích cách dùng từ xưng hô và thái độ của người nói trong câu chuyện sau

-Cách xưng hô của vị danh tướng đối với người thầy của mình thể hiện thái độ tôn trọng và biết ơn người đã dạy dỗ mình. Cách xưng hô của vị tướng cho thấy ông là một người khiêm tốn, lịch sự và tôn trọng người đối thoại với mình.

5. Đọc đoạn trích sau

Phân tích tác động của việc dùng từ xưng hô trong câu nói của Bác. (chú ý so sánh: Trước năm 1945, người đứng đầu nhà nước có xưng hô với người dân của mình như vậy không?)

-Việc Bác xưng “tôi” và gọi dân chúng là “đồng bào” tạo nên cảm giác gần gũi, thân thiết, tạo sự đoàn kết, gắn bó giữa người nói và người nghe, giữa người đứng đầu và dân chúng trong cùng một nước.

6. Đọc đoạn trích sau, chú ý những từ ngữ in đậm

Các từ ngữ xưng hô trong đoạn trích trên được ai dùng và dùng với ai? Phân tích vị thế xã hội, thái độ, tính cách của từng nhân vật qua cách xưng hô của họ. Nhận xét sự thay đổi cách xưng hô của chị Dậu và giải thích lí do của sự thay đổi đó.

-Các từ ngữ xưng hô trong đoạn trích trên là của tên cai lệ với chị Dậu.

-Tên cai lệ là người nhà lí trưởng cậy quyền thế nên hống hách và đe dọa chị Dậu, xưng hô là ông – thằng kia, mày. Còn chị Dậu là người dân đen thấp cổ bé họng lại đang thiếu sưu nên phải hạ mình, nhịn nhục, xưng hô là cháu, nhà cháu – ông.

-Sang đoạn sau, cách xưng hô của chị Dậu thay đổi, chuyển sang tôi – ông, bà – mày. Có sự thay đổi đó là vì chị Dậu đã bị dồn vào bước đường cùng, tức nước thì vỡ bờ nên chị đã đứng lên có những tự vệ cẩn thiết để bảo vệ chồng mình.